Kumanda yerleşimi ile yaptığı iş arasında nasıl bağ kurulur?

Dört aynı düğmenin yan yana sıralandığı bir kumandada doğru düğmeyi bulmak için her seferinde küçük bir şemaya bakmanız gerekebilir. Başka bir düzen, düğmelerin yerini denetledikleri parçaların konumuna benzetebilir. Bu iki çözümün farkını görmek için elektronik bilgiye ihtiyaç yoktur. Kumanda ile yaptığı iş arasındaki bağlantının hangi ipuçlarıyla kurulduğunu incelemek yeterlidir.

Temsili görsel: Renk, işaret ve tuş grupları bulunan bir uzaktan kumandanın ön yüzü; kontrol yerleşimi bağlamında temsili görsel. Kaynak: Remote control for LED lights-0561.jpg; üretici: Raimond Spekking; lisans: CC BY-SA 4.0. Atıf bildirimi: © Raimond Spekking / CC BY-SA 4.0 (via Wikimedia Commons).

Dört parça, iki farklı düzen

Varsayımsal bir sergileme düzeneğinde dört küçük bölme bulunsun: sol üst, sağ üst, sol alt ve sağ alt. Her bölmede yalnızca açılıp kapanabilen bir gösterge olduğunu düşünelim. İlk kumandada dört düğme tek sıra hâlinde, A, B, C ve D harfleriyle dizilsin. Hangi harfin hangi bölmeye karşılık geldiğini ayrıca öğrenmek gerekir.

İkinci kumandada düğmeler ikiye iki düzenlensin ve bölmelerin konumunu izlesin. Sol üstteki düğme sol üst bölmeyi denetlesin. Bu tasarım, parçaların mekânsal ilişkisini kumanda üzerinde tekrar eder. Böylece kullanıcının harfle konum arasında ayrı bir çeviri yapması yerine doğrudan yer ilişkisini izlemesi mümkün olabilir.

Bu, ikinci çözümün her durumda üstün olduğuna dair bir deney sonucu değildir. Örnekte düğmelerin bütün bölmeleri açıkça temsil ettiği varsayılmıştır. Gerçek düzenlemede kumandanın nerede bulunduğu ve kullanıcının bölmeleri hangi yönden gördüğü sonucu değiştirebilir.

Kimin sağı, hangi bakış yönü?

Kumanda, bölmelerin karşısında duran kişinin elindeyken açık görünen eşleşme, düzeneğin arkasına geçildiğinde tersine dönebilir. Sol üst ifadesi nesnenin sabit yönüne mi, kullanıcının bakışına mı bağlıdır? Bu soru yanıtlanmadan yalnızca sağ ve sol etiketleri eklemek yeterli olmayabilir.

Varsayımsal düzenin arkasında çalışan biri için üstteki iki bölmenin yerini gösteren küçük bir plan eklenebilir. Planın üst yönünün neyi temsil ettiği de belirli olmalıdır. Düğme yerleri ile çizim farklı yönlere bakıyorsa kullanıcı yine zihinsel bir döndürme yapmak zorunda kalabilir. Şema eklemek, yön sorununu kendiliğinden çözmez.

Hareketin yönü de eşleşmenin parçasıdır

Bir sürgünün yukarı gitmesiyle bir parçanın yükselmesi arasında doğrudan görsel ilişki kurulabilir. Ancak sürgünün yukarı gitmesi başka bir özelliği, örneğin açıklığın artmasını yönetiyorsa bu ilişki farklıdır. Aynı hareketin hangi büyüklüğü değiştirdiğini açıklamak gerekir. Daha yukarı her nesnede aynı anlama gelmez.

Bir düğmenin dönme yönünü değerlendirirken de hangi sonucun arttığı veya azaldığı sorulur. Konum, ses, ışık veya süre gibi farklı özellikler aynı kumanda türüyle yönetilebilir. Düğmenin biçimi, denetlediği özelliği tek başına açıklamadığında çevresindeki işaretler ilişkinin parçası olur.

Bir kumandanın taşınabilir olup olmaması da ilişkiyi değiştirir. Sabit bir panelde yukarı yönü her kullanımda aynı yere bakabilir. Elde döndürülebilen kumandada ise düğmelerin yerleşimi korunurken kullanıcıya göre yön değişir. Bu durumda üst kenarı belli eden biçim veya işaretin rolü ayrıca düşünülebilir. Konum benzerliğinin işe yarayabilmesi için iki düzenin hangi yönde karşılaştırıldığı açık kalmalıdır.

Eşleşmeyi kâğıt üzerinde karşılaştırmak

Bu farkı düşünmek için çalışan bir cihazı değiştirmek gerekmez. Örnekteki dört bölmeyi ve iki kumanda seçeneğini kâğıtta çizip bir görev belirleyebilirsiniz: sağ alttaki göstergeyi seçmek. Her tasarımda gereken bilgi adımlarını yazın. Harfi bulma, harfin karşılığını okuma ve düğmeye yönelme ayrı adımlar olarak görülebilir.

Sonra aynı görevi düzenin ters tarafından bakıldığını varsayarak yeniden değerlendirin. Bir seçeneğin az işaretle çalışması, başka yönden kullanıldığında aynı açıklığı koruduğunu göstermez. Değerlendirmenin odağı düğme sayısından çok, düğme ile sonuç arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğudur.

Bir nesneye bakarken hangi parça hangisini yönetiyor sorusunu ayrı sormak, çoğu zaman belirsiz bir kullanım şikâyetini somutlaştırır. Düğmelerin güzel görünmesiyle eşleşmelerinin anlaşılması farklı konulardır. İlişki görünür olduğunda kullanıcıdan hangi ek bilgiyi hatırlamasının beklendiği de daha açık hâle gelir.