Bir nesnenin çalıştığını gösteren geri bildirim ne işe yarar?

Bir düğmeye bastığınızda hiçbir değişiklik görmezseniz işlemin başlamadığını düşünebilirsiniz. Aynı düğmeye yeniden basmak, kimi düzende yeni bir komut; kiminde ilk komutu iptal etme anlamına gelebilir. Geri bildirim, kullanıcının yaptığı eylemin ardından nesnede ne olduğunu anlamasına yardımcı olan bilgidir. Işık yanması, bir parçanın yer değiştirmesi veya duyulan ses bu bilgiyi taşıyabilir.

Temsili görsel: Bir yönlendiricinin etiketlenmiş gösterge pencereleri; cihaz durumunun iletilmesi bağlamında temsili görsel. Kaynak: La Fonera 18 front leds.JPG; üretici: Didier Misson; lisans: CC BY-SA 2.5.

Tek bir ışığın anlatabileceği farklı şeyler

Varsayımsal bir masaüstü etiket cihazını düşünelim. Düğmeye basıldığında ışığı yansın. Bu ışık komutun alındığını mı, işlemin sürdüğünü mü, yoksa etiketin hazır olduğunu mu gösteriyor? Aynı ışığın varlığından bu üç anlamın hangisinin kastedildiği kendiliğinden anlaşılmaz. Gösterge ile durum arasındaki ilişkinin açık olması gerekir.

Birinci tasarımda ışığın yalnızca cihazın açık olduğunu gösterdiğini varsayalım. Kullanıcı bu ışığı işlem tamamlandı diye okuyorsa teknik olarak çalışan gösterge yanlış beklenti oluşturabilir. İkinci tasarımda işlem sürerken ayrı bir durum işareti, bitince farklı bir işaret bulunsun. Bu kez kullanıcının hangi değişimi izleyeceği daha belirli olabilir.

Örnek, belirli bir cihazın özelliği değildir. Amaç, geri bildirim var sorusuyla geri bildirim neyi anlatıyor sorusunun aynı olmadığını göstermektir. Sayıca çok gösterge eklemek de anlamı otomatik olarak açıklamaz.

Komut, süreç ve sonuç ayrımı

Bir eylemin algılandığını bildirmek, istenen sonucun başarıyla oluştuğunu bildirmekten farklıdır. Bir mekanizmada düğmenin içeri doğru hareket etmesi basıldığını hissettirebilir. Buna rağmen denetlenen parça beklenen konuma gelmemiş olabilir. Düğmenin kendi tepkisiyle sonucun bilgisi ayrı değerlendirilmelidir.

Varsayımsal bir çekmece kilidinde mekanik ses duyulduğunu düşünelim. Sesin hangi parçadan geldiği veya kilit dilinin gereken konuma ulaşıp ulaşmadığı bilinmiyorsa yalnızca ses üzerinden kesin sonuç çıkarılamaz. Güvenlikle ilgili bir nesnenin durumu, kendi yönergesi ve göstergeleriyle değerlendirilir; tahminle zorlanmaz.

Bilgi nereden ve ne zaman geliyor?

Nesne başka bir yerde kumanda ediliyorsa sonucu doğrudan görmek mümkün olmayabilir. Bu durumda kumandadaki durum bilgisinin hangi nesneye ait olduğu özellikle önem kazanır. İki aynı gösterge yan yana duruyorsa hangisinin hangi parçayı temsil ettiği açık değilse doğru bilgi bile yanlış parçaya bağlanabilir.

Zamanlama da yorumu etkiler. Bir gösterge önceki işlemin sonucunu göstermeye devam ediyorsa kullanıcı onu yeni işlemin bilgisi sanabilir. Bu yüzden değerlendirmede yalnızca ışığın yanıp yanmadığına değil, hangi eylemden sonra ve hangi durum değişiminde güncellendiğine bakılabilir. Bekleme hâlinin görünür olmasıyla bitiş bilgisinin görünür olması ayrı ihtiyaçlardır.

Bir sinyalin kaybolması da anlam taşıyabilir, fakat anlamının önceden belirli olması gerekir. Varsayımsal etiket cihazında ışığın sönmesi işin bittiğini gösterebileceği gibi cihazın kapandığını da anlatabilir. Sönük hâle iki ayrı durum yüklenmişse kullanıcı yalnızca bu göstergeden hangisinin gerçekleştiğini ayıramaz. Sorun ışığın parlaklığından önce durumların tek bir işarette birleşmesidir.

Bir geri bildirim kaydı nasıl tutulabilir?

Tehlikesiz bir gündelik ürünü kendi kullanım yönergesine göre gözlemlerken üç kısa sütun kullanılabilir: yapılan eylem, gözlenen değişim ve bu değişimden anlaşılan sonuç. Örneğin kapağı kapatma, çizginin hizalanması ve kapalı konumun görülmesi ayrı kaydedilir. Gözlemle yorumun ayrı yazılması, belirsizliğin nerede başladığını gösterir.

Yorumlanan sonucu destekleyen işaret bulunmuyorsa sorun yalnızca kullanıcının dikkatsizliği olarak tanımlanmaz. Hangi bilginin görünmediği veya hangi işaretin iki anlama geldiği araştırılır. Aynı zamanda görünür tepkinin herkesçe aynı şekilde anlaşılacağı varsayılmaz; kullanılan ses, yazı ve biçim birlikte incelenebilir.

Geri bildirimin yararı, nesneyi daha hareketli veya daha gürültülü göstermek değildir. Kullanıcının bulunduğu aşamayı anlayabilmesidir. Bir tasarım açıklamasında komut alındı, işlem sürüyor ve sonuç oluştu cümlelerini ayrı kurabilmek, hangi bilginin gerçekten verildiğini somutlaştırır.