Tek elle kullanım bir nesnenin tasarımını nasıl değiştirir?

Bir nesneyi tek elle kullanmak, iki elle yapılan hareketin daha küçük hâli değildir. İki elden biri nesneyi tutarken diğeri kapağı açıyor olabilir. Tek el söz konusu olduğunda tutma ve açma işlerinin aynı anda nasıl yapılacağı yeniden düşünülür. Bu farkı görmek için el gücü hakkında genelleme yapmak yerine görevin adımlarını izlemek daha açıklayıcıdır.

Temsili görsel: Renk, işaret ve tuş grupları bulunan bir uzaktan kumandanın ön yüzü; kontrol yerleşimi bağlamında temsili görsel. Kaynak: Remote control for LED lights-0561.jpg; üretici: Raimond Spekking; lisans: CC BY-SA 4.0. Atıf bildirimi: © Raimond Spekking / CC BY-SA 4.0 (via Wikimedia Commons).

İkinci el hangi işi yapıyor?

Varsayımsal bir masaüstü kalem kutusu düşünelim. Bir kişi kutunun gövdesini sol eliyle tutup kapağı sağ eliyle kaldırıyor olsun. Bu işlemde iki ayrı görev vardır: gövdeyi sabitlemek ve kapağı hareket ettirmek. Yalnızca kapağın kolay açıldığına bakılırsa gövdeyi tutan elin katkısı görünmez kalır.

Aynı kişi diğer elinde bir defter taşırken kutuyu açmak istediğinde koşullar değişir. Kutu masa üzerinde kayıyorsa açma hareketinin bir bölümü bütün nesneyi sürükleyebilir. Bu örnekte sorun, kapağın biçiminden önce sabitleme ilişkisinde ortaya çıkmış olabilir. Tek elle kullanımın değerlendirilebilmesi için görev dağılımı baştan tarif edilmelidir.

Bir tasarımda gövdenin masa üzerinde kalması, başka bir tasarımda kutunun elde tutulması amaçlanabilir. Bu iki senaryonun başarı ölçütleri aynı değildir. Nesneyi masada bırakarak kapağa erişmek ile eldeyken açmak, farklı hareket yolları ve farklı başlangıç konumları içerir.

Açmak kadar yeniden kapatmak

Varsayımsal kutu tek hareketle açılabiliyor olsun; fakat kapatmak için iki kenarının aynı anda hizalanması gereksin. Yalnızca ilk açılışa bakılarak tek elle kullanılabilir denmesi eksik olur. Kalemi alma, kapağı tutma, yeniden yerine getirme ve sonraki kullanım için bırakma da görev zincirine dahildir.

Çıkarılan kapağın nereye konacağı da önemlidir. Kapak gövdeye bağlı kalıyorsa elde tutulması gerekmeyebilir; buna karşılık hareket ederken erişilecek alanı etkileyebilir. Ayrı kapak ise başka bir yüzey gerektirebilir. İki çözümden birini her durumda daha iyi ilan etmek yerine, seçilen senaryoda hangi ek işi doğurduğuna bakılır.

Sağ ve sol el için aynı başlangıç mı?

Nesnenin tek yanındaki açıklık, sağ veya sol taraftan erişimi farklılaştırabilir. İncelemede yalnızca bir elle deneme yapılması, diğer taraftaki kullanımı açıklamaz. Bu noktada tıbbi bir uygunluk iddiasına gerek yoktur; açıklığın, kapağın ve gövdenin birbirine göre konumu gözlemlenebilir.

Aynı zamanda iki elin bütün kişilerde aynı biçimde kullanılacağı varsayılmaz. Görevin kimin için, hangi ortamda ve hangi diğer yüklerle birlikte yapıldığı belirtilir. Tasarım değerlendirmesini belirsiz bir herkes rahat kullanır cümlesinden ayıran şey, bu koşulların açık olmasıdır.

Göreve başlamadan önceki hazırlık da kayda dahildir. Kutuyu kendine doğru çevirmek veya uygun yüzeye yerleştirmek gerekiyorsa bu hareketler görünmez sayılmaz. Bir çözüm az hareketle açılıyor fakat önce uzun bir hazırlık istiyorsa, yalnızca açılma anını karşılaştırmak eksik bir sonuç verir. Aynı başlangıç koşullarını kullanmak bu farkın anlaşılmasına yardım eder.

Küçük bir senaryo kaydı

Bir ürün taslağı karşılaştırılırken başlangıçta elde ne bulunduğu yazılabilir. Ardından gövdeyi sabitleme, kapağı açma, içeriğe erişme ve yeniden kapatma ayrı adımlar olarak izlenir. Her adımda nesnenin masada mı elde mi olduğu, diğer bir yüzeye ihtiyaç duyulup duyulmadığı kaydedilir. Bu yöntem belirli bir görev için gözlem düzenidir; standart bir performans testi değildir.

Varsayımsal kutuda bir tasarım açılışı kolaylaştırıp kapanışı zorlaştırıyorsa bu iki sonuç ayrı yazılır. Tek bir genel puan, değiş tokuşu saklayabilir. Benzer biçimde estetik beğeni ile gerekli hareket sayısı aynı gözlem değildir. Nesneye güzel denmesi kullanım zincirindeki soruyu yanıtlamaz.

Tek elle kullanım sorusu sonunda şu kadar somutlaşabilir: kapağı kaldırırken gövdenin ayrıca tutulması gerekiyor. Böyle bir tarif, çözümün mutlaka hangi malzemeden yapılacağını söylemez; tasarımın hangi işi yeniden ele alması gerektiğini gösterir. İnsan odaklı değerlendirme, varsayılan hareketleri görünür kılıp gerçek kullanım bağlamında sınamayı gerektirir.