Gündelik nesnelerde görsel hiyerarşi hangi bilgiyi öne çıkarır?

Bir masa saatinde zamanı okumak, alarm ayarlamak ve cihazın arka kapağını açmak farklı sıklıkta yapılan işler olabilir. Tasarımın bütün bilgileri aynı boyutta ve aynı yerde sunması bu farkları görünmez kılabilir. Görsel hiyerarşi, nesnenin üzerinde hangi parçanın veya bilginin önce fark edilmesinin amaçlandığıyla ilgilidir. Bu düzeni incelemek, yalnızca renklere güzel veya çirkin demekten daha somut sorular doğurur.

Temsili görsel: Rakamları, ibreleri ve kırmızı çerçevesi görülen masa saati; görsel öncelik sırasını incelemek için temsili görsel. Kaynak: Red Desk Bedroom Analog Clock.jpg; üretici: Danielrayyan09; lisans: CC BY 4.0.

Önce bir görev seçmek

Varsayımsal bir masa saati taslağında büyük bir süs çerçevesi, küçük rakamlar ve birbirine benzeyen altı düğme bulunsun. Birinci görev, karşıdan bakarak saati okumak olsun. Bu görev açısından rakamların çevredeki süslemeyle ilişkisi önemlidir. İkinci görev alarmı ayarlamaksa bu kez ilgili düğmelerin nasıl ayrıldığına bakılır. Tek bir görünüşün bütün görevlerde aynı önceliğe sahip olması gerekmez.

Dolayısıyla görsel hiyerarşi değerlendirmesi, nesnede en büyük parça hangisi sorusuyla bitmez. Büyük parçanın hangi işe hizmet ettiği sorulur. Saati okuma göreviyle ilgisiz bir unsur en güçlü karşıtlığa sahipse bu, tasarımın farklı bir öncelik taşıdığını gösterebilir. Bunun kullanıma nasıl yansıdığı ayrıca gözlemlenir.

Boyut, yer ve ayrılma birlikte çalışır

Varsayımsal taslağın ikinci sürümünde rakamlar büyütülsün, alarm ayarları yan tarafta toplansın ve seyrek kullanılan parça arkada bulunsun. Üç değişiklik üç ayrı araç kullanır: boyut, gruplama ve konum. Bunları tek bir renk değişikliği gibi değerlendirmek, hangi kararın hangi sorunu ele aldığını gizler.

Yan yana duran düğmelerin aynı işe ait olduğu varsayılabilir; fakat yakınlığın gerçekten hangi iş ilişkisini gösterdiği tasarımda belirli olmalıdır. Alarm düğmelerinin arasına bambaşka bir işlev konulmuşsa grup sınırı karışabilir. Bir çerçeve eklemek, grubun içeriği tutarsızsa tek başına yeterli açıklama sağlamaz.

Bir düğmenin çevresinde diğerlerinden fazla boşluk bırakılması da onu ayırabilir. Burada boşluk kullanılmayan artık alan değildir; parçalar arasındaki ilişkiye katılır. Ancak ayrılmış düğmenin neden önemli olduğu anlaşılmıyorsa görünür farklılık ile işlev bilgisi yine ayrı kalır.

Karşıtlık yalnızca parlak renk değildir

Koyu açık farkı, farklı biçim veya yüzey dokusu taslakta ayrı seçenekler olarak düşünülebilir. Bunların her biri aynı sonucu verecekmiş gibi kabul edilmez. Örneğin aynı renkteki büyük bir düğmeyle farklı renkteki küçük bir düğme, farklı bakış açılarında farklı biçimde fark edilebilir. Gerçek bir görünürlük sonucuna ulaşmak için kullanım koşulları gerekir.

Renk tek ayırıcı olduğunda renk ilişkisini fark etmeyen veya o aydınlatmada seçemeyen kullanıcı açısından bilgi eksik kalabilir. Varsayımsal saat örneğinde alarm düğmesi hem farklı yerde hem yazıyla tanımlanırsa taslak birden fazla ipucu taşır. Bu, bütün kişiler için uygunluğun kanıtı değil, karşılaştırılabilecek ayrı bir tasarım tercihidir.

Ön yüzdeki her öğeye aynı vurguyu vermek ile hiç vurgu vermemek de farklı tercihlerdir. Örnekte rakamlar, alarm simgesi ve süs çizgileri aynı kalınlıkta görünüyorsa aralarındaki işlev sırası görünüşe yansımayabilir. Bir öğeyi öne çıkarmak, çevresindeki diğer öğelerin nasıl düzenlendiğiyle birlikte düşünülür.

Bir taslağı nasıl okuyabilirsiniz?

Önce ana görevi ve seyrek yapılan işi yazın. Sonra taslak üzerinde hangi parçaların bu iki işe ait olduğunu işaretleyin. Boyut, boşluk, hizalama ve yüzey farklarından hangilerinin öncelik kurduğunu ayrı kaydedin. İlk bakışta dikkatimi bu çekti ifadesiyle bu parça ana görev için gerekli ifadesi aynı gözlem değildir.

Ardından taslağı başka bir görevle yeniden değerlendirin. Saatin önünden zamanı okumakla arkasından alarm ayarlamak aynı bakış açısını kullanmaz. Ön yüzün sade görünmesi, arka taraftaki ayar düzeninin de anlaşılır olduğu sonucunu vermez. Hiyerarşi, tek bir katalog fotoğrafındaki dengeyle sınırlandırılmaz.

Değerlendirme sonunda daha belirgin olsun yerine hangi bilginin hangi görevde öne çıkması gerektiği söylenebilir. Böyle bir tarif, her şeyi büyütme veya bütün parçaları renklendirme zorunluluğu yaratmaz. Tasarımın öncelik sırasını, nesnenin yapılacak işle ilişkisi üzerinden tartışmayı sağlar.